Kłębek uczuć

Mechanizmy obronne stosowane przez umysł

Mechanizmy obronne — definicja

Reakcje psychiczne pojawiające się w sytuacjach wywołujących poczucie lęku i osobistego zagrożenia, umożliwiające zmniejszenie lub eliminację tego poczucia bez zmiany obiektywnej sytuacji.

W pewnym nasileniu występują u praktycznie każdego człowieka i pełnią funkcję przystosowawczą, są niezbędne. Mechanizmy obronne są jednak zawsze zniekształceniem zachowania lub oglądu rzeczywistości, stosowane nadmiernie lub nieadekwatnie do sytuacji mogą utrudniać funkcjonowanie. Dobrze, gdy w zachowaniu jednostki jest ich duży repertuar, a ich dobór i intensywność jest zależna od sytuacji (elastyczność stosowania). Można wówczas mówić o efektywności i braku patologii związanej z mechanizmami obronnymi.

Mechanizmy obronne — rodzaje

  1. Wyparcie,
  2. Regresja,
  3. Reakcja upozorowana,
  4. Izolacja,
  5. Projekcja,
  6. Anulowanie,
  7. Introjekcja,
  8. Zwrócenie instynktu przeciwko sobie, ,
  9. Intelektualizacja,
  10. Zaprzeczenie,
  11. Identyfikacja z agresorem

——— Bibliografia

H. GRZEGOŁOWSKA-KLARKOWSKA Mechanizmy obronne osobowości, Warszawa 1986

Mechanizmy obronne — krótki opis

Wyparcie

Ma na celu odpychanie i tłumienie uczuć, emocji i faktów. Wyparte myśli i zdarzenia istnieją nadal, jednak nie są dostępne dla naszej świadomości. Dodatkowo wyparcie nie jest jednorazowym procesem i wymaga od nas ciągłej pracy i nakładu energii. Jest męczące i przynosi chwilowe efekty. Niestety z uczuciami, które wypieramy, będziemy musieli się i tak zmierzyć. W dodatku nie będąc na nie przygotowanym.

Bardzo często wypieramy zdarzenia z przeszłości lub zachowania naszych najbliższych. Tak bardzo nie chcemy, by były prawdą, że tworzymy swoją, NIEPRAWDZIWĄ wizję rzeczywistości lub charakteru człowieka. Tłumimy wady i krzywdzące nas zachowania bliskich osób, by nie dostrzec przykrej rzeczywistości, w gruncie rzeczy raniąc się jeszcze bardziej. Wypieranie może być przyczyną nerwicy i depresji.

Regresja

Nieświadomy mechanizm obronny. Cofanie się. Powrót ten może również objawiać się na płaszczyźnie emocjonalnej (odczuwanie siebie jako dziecka, przypominanie sobie traumatycznych uczuć podobnych do tych odczuwanych jako dziecko, itp.). Moim zdaniem jest ona główną przyczyną większość psychologicznych problemów. Cofamy się do sytuacji z dzieciństwa, które miały znaczący wpływ na naszą osobowość. Dopóki się z nimi nie “rozprawimy”, ciężko jest nam pójść dalej.

Regresja zachodzi głównie pod wpływem stresu.

Reakcja upozorowana

Polega na radzeniu sobie z nieakceptowanymi impulsami przez wyrażanie przeciwstawnych im impulsów. Dostosowujemy się do niekomfortowej dla nas sytuacji, by czuć się lepiej. Nie chcemy się wyróżniać, przyznawać do odmiennego zdania więc pozorujemy dogodną dla innych rzeczywistość.

Izolacja

Oderwanie emocji od obiektów lub sytuacji wywołujących negatywne emocje. Zamykamy się w sobie, unikamy sytuacji i ludzi, którzy sprawiają, że czujemy się niekomfortowo. Dzięki temu doświadczenie staje się, dostępne świadomości bez konieczności przeżywania bolesnych uczuć.

Projekcja

Polega na przypisywaniu innym własnych niepożądanych uczuć, poglądów, zachowań lub cech najczęściej negatywnych. Przyczyną jest większa dostępność tych uczuć, poglądów, zachowań i cech u osoby, która je posiada, a tym samym łatwiejsze podciąganie pod daną kategorię.

Przykład: Matka krzyczy na dziecko. Sądzi, że dziecko jest wyjątkowo agresywne. W rzeczywistości sama jest agresywna.

Anulowanie

Usunięcie czynu agresywnego w rytualny sposób, poprzez odkupienie go, wynagrodzenie go komuś.

Przykład: Bliska osoba krzywdzi Cię, a Ty starasz się jej pomóc, poprawić humor.

Szef nie zwalnia źle pracującego podwładnego, lecz przyznaje mu premię.

Introjekcja

Jest to proces, w którym dziecko przyswaja sobie postawy rodziców w formie wielu kalk pamięciowych, przez co w umysłowych reprezentacjach rodziców dziecko przyjmuje także funkcję rodziców. Introjekcja polega na przyjmowaniu a priori komunikatów, poglądów lub atrybutów innych osób, jako własnych.

Najczęściej żywimy wobec tych obiektów silne uczucia (np. miłość lub nienawiść), które mogą być zarówno świadome, jak i nieświadome.

Zwrócenie instynktu przeciwko sobie (autoagresja)

Działanie lub szereg działań mających na celu spowodowanie psychicznej albo fizycznej szkody, jest to agresja skierowana “do wewnątrz”. To pewne zaburzenie instynktu samozachowawczego, który wyraża się tendencją do samookaleczeń, samouszkodzeń zagrażających zdrowiu, a nawet życiu. (Zobacz także artykuł: Jak poradzić sobie z nerwicą)

Intelektualizacja

Intelektualne przetworzenie impulsów agresywnych lub seksualnych, pozwalające odciąć się od nierozładowanych napięć, niezaspokojonych potrzeb seksualnych, konfliktowych myśli lub uczuć.

Przykład: Mąż, odczuwający wzrastającą niechęć do żony, z ogromnym zaangażowaniem rozprawia np. o polityce, biznesie.

Zaprzeczenie

Udawanie, że sytuacja naprawdę zagrażająca lub wzbudzająca lęk nie ma miejsca – konflikt pomiędzy impulsami i frustrującą je rzeczywistością.

Przykład: Przekonanie, że pomimo palenia papierosów nie zachoruje się na raka płuc ani na zawał serca “Mnie się to nie zdarzy”.

Identyfikacja z agresorem

Przejęcie zachowań lub atrybutów agresora, by zmienić się z odczuwającego strach w tego, kto budzi strach. Bronimy się, atakując.

—— Bibliografia

J.Pierzchała, Mechanizmy unikania konfliktu – introjekcja, Instytut Terapii Gestalt, Kraków 1995.
A.Kokoszko, P.Drozdowski, Wprowadzenie do psychoterapii, Akademia Medyczna im. Mikołaja Kopernika w Krakowie, Kraków 1993, s. 81-82.